Δεκέμβριος 2008 – Μετανάστες στην πολιτική; Μια ανωμαλία

Ο Τάλως υπέδειξε χτες ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Ανδρέα Καλύβα, αναπληρωτή καθηγητή πολιτικής επιστήμης του Eugene Lang College στο New School της Ν. Υόρκης.

Προσπάθησα να μεταφράσω το απόσπασμα που πιστεύω ότι αποτελεί την πεμπτουσία του. Δυσκολεύτηκα στην απόδοση του citizenship, καθώς υπηκοότητα, ιθαγένεια, πολιτεύειν, πολιτεύεσθαι μπορούν κατά περίπτωση να χρησιμοποιηθούν γι ‘ αυτό. Τελικά επέλεξα την περίφραση ιδιότητα του πολίτη. Παρέλειψα τις σημειώσεις, οι οποίες, όπως και όλο το άρθρο, είναι πολύ ενδιαφέρουσες. Κείμενο σε αγκύλες είναι δικές μου προσθήκες. Οι εμφάσεις (πλαγιογραφή) είναι του συγγραφέα. Δεν του ζήτησα την άδεια για τη μετάφραση, ελπίζω να μην έχω υποπέσει σε χοντρά λάθη:

Ο Σόλων έβλεπε ότι, ενώ η πόλη ήταν συχνά σε κατάσταση πολιτικής διαμάχης, ορισμένοι πολίτες από τεμπελιά αρκούνταν να αφήνουν τα πράγματα να κυλούν, και εξέδωσε νόμο για να τους αντιμετωπίσει. Θέσπισε πως, όταν επικρατεί πολιτική σύγκρουση, οποιοσδήποτε δεν ενώνει τις δυνάμεις του με κάποιο από τα αντίπαλα μέρη, θα στερείται τα πολιτικά του δικαιώματα και θα παύει να είναι μέλος της πόλης.
Αριστοτέλη, Αθηναίων Πολιτεία

[…]

Σε σύγκριση με τον ασθενικό μεταναστευτικό ακτιβισμό στις επίσημες [συνδικαλιστικές] ενώσεις και τη θεσμοθετημένη πολιτική, η εξέγερση [του Δεκέμβρη] άνοιξε νέους χώρους για την ιδιότητα του πολίτη από τα κάτω, πραγματώνοντας ένα δημόσιο κανόνα, εκτείνοντας τη χρήση του όρου, καθιστώντας τον ευρύτερο, εντέλει μεταμορφώνοντάς τον ριζικά. Ενώ στη συνήθη πολιτική της θεσμοθετημένης κοινωνίας οι μετανάστες είναι κυρίως άτομα ιδιώτες, εργάτες, που απολαμβάνουν (όταν το κάνουν) τυπικά ιδιωτικά δικαιώματα που περιορίζονται στην αστική και ιδιωτική σφαίρα της κοινωνικής ζωής και της οικονομικής παραγωγής, η εξέγερση αποτέλεσε το προσκήνιο για τη δημόσια εμφάνιση τους ως ενεργών και εμπλεκομένων παικτών. Εισήλθαν στον πολιτικό χώρο της πόλης για να γίνουν πολιτικοί παράγοντες. Ως άτομα με ένα αυστηρό αλλά ασταθές νομικό καθεστώς, στερούμενα τις πολιτικές ελευθερίες των Ελλήνων πολιτών, οι εξεγερμένοι μετανάστες, κατά παράβαση του ισχύοντος νομικού καθεστώτος και των δομών ιεραρχίας και αποκλεισμού, άσκησαν πολιτική και καρπώθηκαν ένα πλεόνασμα ελευθερίας για να πραγματοποιήσουν αυτό που δεν τους επιτρέπεται. Έγιναν άτυποι πολίτες, πολίτες de facto αλλά όχι de jure, δηλαδή, πολίτες ενάντια στο νόμο. Παράνομα, ή, με τον προφητικό όρο του Στάθη Γουργουρή, σε «καταφατική ανομία», σε παρανομία. Χωρίς κάποιο αντίστοιχο δικαίωμα, μη καλοδεχούμενοι και απρόσκλητοι, διείσδυσαν στο πολιτικό χώρο. Η πολιτική τους έλευση, επομένως, ήταν παράνομη, μια παραβίαση της συνταγματικής τάξης. Στην ουσία, αποτελεί μια συνταγματική παραβίαση μιας θεμελιώδους κανονιστικής αρχής, αυτής της ιδιότητας του πολίτη [ή της νόμιμης υπηκοότητας].

Κατά το χρόνο της εξέγερσης, σε σχέση με την τυπική συμμετοχή στην πολιτική ζωή της χώρας, το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι (σε τοπικές, εθνικές και Ευρωπαϊκές εκλογές) περιοριζόταν αυστηρά στους Έλληνες πολίτες. Αυτό το καθεστώς αποκλεισμού απορρέει από το συνταγματικό προσδιορισμό του λαού με το έθνος. Ακριβέστερα, σύμφωνα με το Τμήμα Β΄ του ελληνικού Συντάγματος, οι μετανάστες που είναι νόμιμοι κάτοικοι δεν είχαν το δικαίωμα να συνέρχονται και να συναθροίζονται (άρθρο 11), ούτε να μετέχουν σε ενώσεις (άρθρο 12). Μαζί με άλλα έξι, τα δικαιώματα αυτά ανήκαν αποκλειστικά σε Έλληνες πολίτες. Αν και απολαμβάνουν τα υπόλοιπα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα που προβλέπει το Σύνταγμα, οι «νόμιμοι» μετανάστες δεν μπορούν να γίνουν επίσημα μέλη κομμάτων ή να συμμετέχουν σε επαγγελματικές ενώσεις. Έτσι, με τη συμμετοχή τους στο γεγονός της εξέγερσης, οι επαναστατημένοι μετανάστες παραβίασαν ένα συνταγματικό δικαίωμα προνομιακού καθεστώτος και νόμιμου αποκλεισμού. Έγιναν προσωρινά πολίτες μέσω μιας συνταγματικής παραβίασης. Παραβίασαν το θεμελιώδη συνταγματικό κανόνα της ιδιότητας του πολίτη [της υπηκοότητας;] και του νόμιμου ανήκειν, προκειμένου να επιτελέσουν και έτσι να αποκτήσουν αυτήν την ίδια την ουσία του εν λόγω κανόνα. Πραγμάτωσαν την ιδιότητα του πολίτη έξω από την εθνική της νομική μορφή.

Με την ανυπακοή στο νόμο, ένα νόμο που καθιερώνει τον πολιτικό τους αποκλεισμό, οι εξεγερμένοι μετανάστες αναβίωσαν και επέκτειναν την ιδέα του Σόλωνα για την ιδιότητα του πολίτη, που στηρίζεται στην αγωνιστική δέσμευση, στη σύνταξη με τη μία ή την άλλη πλευρά στα δημόσια ζητήματα, και στην επιλογή συγκεκριμένης άποψης στην πολιτική σφαίρα κατά τη διάρκεια μιας στάσης. Όπως διορατικά ερμήνευσε ο Πλούταρχος, με το νόμο αυτό ο Σόλων εννοούσε ότι «ο άνθρωπος δεν πρέπει να αδιαφορεί για το κοινό καλό, τακτοποιώντας τις ιδιωτικές του υποθέσεις με ασφάλεια και εφησυχάζοντας στο γεγονός ότι δεν έχει μερίδιο στα δεινά και τις δυστυχίες της χώρας του. Αλλά θα πρέπει αμέσως να υιοθετεί τις καλύτερες και πιο δίκαιες θέσεις, να μοιράζεται τους κινδύνους τους και να προσφέρει τη βοήθεια του, αντί να περιμένει στην ασφάλεια για να δει ποια άποψη θα επικρατήσει». Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της ιδιότητας του πολίτη είναι η συμμετοχή στα κοινά. Η συμμετοχή των πολιτών είναι πράξη επιλογής, διάκρισης ανάμεσα σε φίλους και εχθρούς, απόφασης για τη θέση τους στο πολιτικό πεδίο, επιλογή πλευράς στα δημόσια ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος. Ο νόμος του Σόλωνα επικαλείται μια αντίληψη της ιδιότητας του πολίτη κατάλληλη για αντιπαραθέσεις και ανταγωνισμούς, όταν οι κίνδυνοι στράτευσης του πολίτη είναι σημαντικά υψηλότεροι και ο θεσμός της πόλης γίνεται το αντικείμενο της διαφωνίας. Η πολιτική ένταξη παύει να είναι απλώς ζήτημα προβλεπόμενων νομικών δικαιωμάτων και τυπικών προνομίων, καθαρής νομιμότητας και αφηρημένης διαδικαστικότητας· γίνεται και ζήτημα άτυπων συγκεκριμένων ενεργειών που αμφισβητούν την υπάρχουσα κατανομή των εξουσιών και τις θεσμοθετημένες δομές εξουσίας και εκπροσώπησης στο όνομα του κοινού συμφέροντος. Δεν είσαι πολίτης μόνο όταν ο νόμος το εγκρίνει. Μπορεί να γίνει κανείς πολίτης πέρα από δικανικές κατηγορίες και νομικές κατασκευές χωρίς τα αντίστοιχα τυπικά πολιτικά δικαιώματα: ένας πολίτης χωρίς δικαιώματα. Η συμμετοχή των μεταναστών στις διαμαρτυρίες επαναφέρει τη δημοκρατική θεωρία από τη νομική και τυπική ύπαρξη της ιδιότητας του πολίτη στη συγκεκριμένη θέσπισή της και την πραγματική άσκησή της -έξω ή ενάντια στο νόμο. Φανέρωσε τη μη νομικίστικη διάσταση μιας ουσιώδους, χωρίς μεσάζοντες, μορφής της ιδιότητας του πολίτη. Η εξέγερση του Δεκεμβρίου για μικρό διάστημα εξέτινε τα όρια του πολιτικού, διεύρυνε την πρακτική της δημοκρατικής δράσης, και συμπεριέλαβε εκείνους που διαφορετικά αποκλείονται από τα κοινά. Περιέλαβε άμεσες μορφές συμμετοχής του πολίτη που αποσταθεροποίησαν τις υπάρχουσες νομικές και συμβολικές αντιλήψεις της ιδιότητας του πολίτη και αμφισβήτησαν θεσμοθετημένες μορφές αποκλεισμού. Με αυτόν τον τρόπο, η συμμετοχή των μεταναστών στην εξέγερση έχει μερικές εκτεταμένες συνέπειες για τη συνταγματική οργάνωση της πολιτικής και τη συμβολική αυτογνωσία μιας δημοκρατικής κοινωνίας.

Advertisements

#griots, #%ce%b1%ce%bd%ce%b4%cf%81%ce%ad%ce%b1%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%8d%ce%b2%ce%b1%cf%82, #%cf%83%cf%8c%ce%bb%cf%89%ce%bd, #%ce%bc%ce%b5%cf%84%ce%b1%ce%bd%ce%ac%cf%83%cf%84%ce%b5%cf%82